De Kempense Heuvelrug is alom gekend in de Kempen en daarbuiten als het grootste reliëf van de regio. Op deze rug zijn, door de krachten van de natuur en eeuwenlang gebruik door mensen, sporen aangebracht en uitgekerfd. Van een veelzijdig bodemgebruik is de heuvelrug geëvolueerd tot een aaneengesloten bos met bijzondere landschaps- en erfgoedwaarden. Uitgestrekte naaldbossen afgewisseld met heideveldjes, vennen zoals het Zwart Water of Snepkensvijver, paraboolduinen, holle wegen en loofbosjes geven het landschap vorm. In het noorden wordt de heuvelrug geflankeerd door de vallei van de Aa, in het zuiden kijk je vanop de heuvelrug uit op de vallei van de Kleine Nete.
De Kempense Heuvelrug is een overblijfsel van landduinen die ontstonden toen de zee zich terugtrok. De kern van deze smalle langgerekte bult is wel 15km lang, en verbindt met de bijhorende duingebieden de gemeenten Retie, Kasterlee, Herentals, Lille, Vorselaar en Grobbendonk.
Je kan er lange en prachtige wandelingen maken. Er zijn talrijke wandelingen, ruiterpaden en mountainbike-routes bewegwijzerd.
Een biografie van het landschap
Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete nam het initiatief om een biografie te maken van de Kempense Heuvelrug. In 2015 verscheen het eerste boek ‘Kempense Heuvelrug tussen Lichtaart en Kasterlee’ voor een gebied van 500 ha waar de biografie inspiratie gaf voor een landschapsvisie en toeristisch ontwikkelingsplan. In 2021 verscheen ook een tweede landschapsbiografie en -visie, voor het resterende deel van de heuvelrug van Lichtaart tot Grobbendonk, met centraal in het gebied de stad Herentals. Het gebied omvat in totaal 4650 ha hectare bos, water, agrarisch- en stedelijk gebied.
Het boek omschrijft in de landschapsbiografie de vorming van de natuurlijke ondergrond, maar ook hoe de mens dat landschap cultiveerde en naar zijn hand zette gedurende de afgelopen paar duizend jaar en wat daar vandaag nog van overblijft.
Landschapstoerisme
Tussen 2024 en 2026 neemt de gemeente Lille deel aan het project ‘Ontdek de Kempen vanuit de ondergrond! Geotoerisme Kempense Heuvelrug en valleien’.
De projectpartners zetten met initiatieven voor geotoerisme op en rond de Kempense Heuvelrug de eigenheid van het landschap in de verf en brengen bewoners en bezoekers dichterbij de Kempense bodem. Vanuit de kennis over hoe de grond onder onze voeten ontstaan is, onderzoekt men ook voor Lille naar opportuniteiten voor een landschap in balans waar water, natuur, landbouw en wonen één geheel vormen. In 2025 krijgen bovendien gidsen de kans om zich in deze kennis te verdiepen zodat ze daarna ook dit bodemverhaal kunnen doorvertellen.
Een bodem vernoemd naar Poederlee
Wie in Poederlee al eens een schup in de grond stak, herkent misschien wel het typische oranjebruine zand. Vaak korrelig en relatief hard en soms zelfs met schelpafdrukken of echte schelpjes in.
De oranjebruine kleur komt van het mineraal glauconiet dat volop aanwezig is in dit zand. Het glauconiet bevat ijzerdeeltjes die reageren met de lucht en het zand zijn typische roestige kleur bezorgen. Dat proces startte zodra het zand kwam droog te liggen, want miljoenen jaren geleden lagen Poederlee en de Kempen diep onder het water, op de bodem van de zee. Dat verklaart de schelpen in de grond. Van de Kempen was toen nog geen sprake.
Wist je dat dit door de zee afgezette zand vernoemd is naar Poederlee? Het heet officieel Lid van Poederlee of Poederliaan. Dat zand kreeg meer dan een eeuw geleden de naam omdat het in Poederlee dicht aan de oppervlakte zit en er bestudeerd is. Maar de laag zit ook in enkele andere Kempense gemeenten onder je voeten als je er rondwandelt. Ook de zanden van Kasterlee en van Diest zijn door de zee afgezet.
Je moet zelf niet gaan graven om de Heuvelrug en het Poederliaan te vinden. Ga naar de Heggekapel en zoek tussen de bakstenen naar bouwblokken die van Poederliaan gemaakt zijn. Je herkent ze aan de schelpafdrukken. Op het pleintje aan Biezenhoek zitten bouwblokken van hetzelfde materiaal onderin de resten van de oude waterput.
Partners en project
Dit is een project via LEADER Kempen Zuid in een samenwerking van Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete (Promotor), Toerisme Provincie Antwerpen en Katholieke Universiteit Leuven (Co-promotoren), Departement Omgeving, Gemeente Kasterlee, Gemeente Lille, Stad Herentals, IOED Land van Nete en Aa, IOED de Merode, Erfgoed Noorderkempen, Agentschap Onroerend Erfgoed, Natuurpunt Kempen, Natuurpunt Lille, Stuifzand, Bosgroep Kempen Noord.
Meer info: ellen.vandevelde@rlkgn.be
